Bipolar Bozukluk

  • Manik-depresif bozukluk
  • İki uçlu duygudurum bozukluğu olarak da bilinir.
  1. Görülme sıklığı %1’dir.
  2. Duygudurum (ruh hali), enerji ve etkinlik düzeyinde olağandışı dalgalanmalarla giden bir bozukluktur. Periodlar şeklinde gelir: duygudurum epizodu veya atağı olarak adlandırılır. Manik veya depresif epizod gibi veya daha az şiddetli ise hipomanik epizod şeklinde.

Manik ve depresif epizodun belirtileri şunlardır:

 

Manik epizodu olanlar:

Depresif epizodu olanlar:

  • ‘Coşkun’, ‘yüksek’ hissetme
  •  Enerji artışı
  •  Etkinlikte artma
  • ‘Yerinde durmada zorlanma’ veya ‘diken üstünde gibi gergin olma
  • Hızlı olarak apayrı şeylerden konuşma
  • Çok konuşma
  • Ajite, gergin (irritabl) ve ‘fazla duyarlı, hassas olma’
  • Düşüncelerinde hızlanma
  • Aynı anda çok şey düşünme
  • Uykuda azalma
  • Özgüvende artış
  • Çok para harcama, düşüncesizce cinsel ilişki gibi aşırı riskli davranışlarda bulunma
  • ‘Üzgün’, ‘dibe vurmuş’, ‘boş’, ‘umutsuz’ hissetme
  •  Enerjinin düşmesi
  •  Etkinliklerde bulunmada azalma
  • Uykunun bozulması; aşırı veya az uyuma
  • Hiçbirşeyden zevk almama, ilgi kaybı
  • Değersiz hissetme
  • Yorgunluk, bitkinlik
  • Konsantrasyonda bozulma
  • Unutkanlık
  • İştahda azalma ya da artma
  • Ölüm ya da intihar düşünceleri

                       

Hem manik hem de depresif belirtiler aynı anda bulunduğunda ise epizodun karma özellikler gösterdiği söylenir. Örneğin; mutsuz, üzgün hissederken enerji artışının da olması.

Hipomanik epizod içindeyken kişi duygudurum dalgalanmaları daha az şiddetli olduğu için bir problem yaşamadığını düşünebilir. Kişinin yakınları, ailesi veya arkadaşları epizodun genellikle farkındadır. Eğer hipomanik epizod tedavi edilmezse ardından şiddetli manik veya depresif epizod gelişebilir.

Bipolar Bozukluklar

Bipolar I bozukluk: En az 7 gün süren manik epizodun veya acil yatış gerektirecek manik belirtilerin olmasıdır. En az 2 hafta süren depresif epizodlar da görülebilir.

Bipolar II bozukluk: Depresif ve hipomanik epizodların olmasıdır.

Siklotimik bozukluk: En az 2 yıl süreyle hipomanik veya depresif belirtilerle giden birçok dönemin bulunmasıdır. Bu belirtiler hipomanik veya depresif epizod için gerekli ölçütleri karşılamaz.

Başka türlü adlandırılamayan Bipolar bozukluk: Herhangi özgül bir bipolar bozukluğun tanı ölçütlerini karşılamayan ama bipolar özellikler gösteren bozuklukları kapsar.

 

Önemli noktalar:

  • Ailede bipolar bozukluğun olması önemli bir risk etmenidir. Ebeveynlerden birinin bipolar bozukluğun olması durumunda çocuklarında bipolar bozukluk görülme olasılığı %10-25’tir.
  • Stres faktörleri veya olumsuz yaşam olayları hastalığın seyrini etkileyebilir.
  • Bipolar II bozukluk, Bipolar I’den daha sık ve ciddi soruna yol açabilir , intihar gibi.
  • Epizodlar daha çok depresif epizodla başlar.
  • Tek bir manik epizod geçirenlerde ikinci epizodun olma olasılığı %90’dır.  %4-50’sinde ilk 2 yıl içinde ikinci manik epizod görülür.
  • Hastalık ilerledikçe epizodlar arası süre kısalır ve sabitlenir. Dolayısıyla, epizodlar arası süre 6-9 ay olarak sabir hale gelir.

Bu da tedavinin önemini gösterir.

 

Tedavide dikkate alınması gereken özellikler

-Bireysel risk yaratan durumlar: geçirilmiş ataklar, alkol-madde kullanımı, iş, aile ve sosyal yaşamdaki zararlar, yasal sorunlar,riskli cinsel yaşam,intihar girişimi...

-Hastalığa dair farkındalık

-Hasta-hekim ilişkisi ve işbirliği

-Aile desteği ve olumsuz etkilenmeler

-Hastanın tedavi seçimi: yatarak/ayaktan, tedavinin reddi...

-Önceki ataklarda hangi tedaviye ne kadar süreyle yanıt verdiği

-Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu

 

Hastaneye yatış gerektiren durumlar

-Hastanın kendine ve çevresine zarar verci davranışlarının olması

-Artmış motor etkinlik ve uykusuzluğa bağlı genel sağlık durumunun tehlike altında olması

-Tedaviye uyumsuzluk ya da tedavi reddi

-İntihar riski

Tedavi seçenekleri

 

İlaç tedavileri:

  • Duygudurum düzenleyicileri
  • Antipsikotikler
  • Antidepresanlar

İlaç tedavisi akut dönem dediğimiz epizodun olduğu dönem ve epizod control altına alındıktan sonraki süreci kapsayana uzun dönem koruma tedavisi olarak ikiye ayrılır.

Hastalıkla ilgili farkındalığın artırılmasına, hastalığın sürecine yönelik psikoeğitim önceliklidir.

Uzun süreli koruma tedavileri neden gereklidir?

1. Bipolar bozukluk yüksek oranda yineleyicidir.

2. Bipolar bozuklukta intihar riski çok yüksektir.

3. Geçirilen dönem sayısı artıkça gidiş ve sonlanım daha kötüleşebilir.

*Sağlıklı olmanın ilaç kullanıyor olmakla değil, hastalanmıyor olmakla ölçülür.

İlaç seçimi kanıta dayalı oluşturulmuş algoritmalara göre yapılır.

* Yazı içeriğinde, National Institute of Mental Health (NIMH), Uluslarası Tedavi Kılavu, Türk Psikiyatri Derneği Tedavi Kulavuzlarından yararlanılmıştır.